Стратегиялық жоспарлау деген не және ол неліктен маңызды?
- Стратегиялық жоспарлау деген не
- Стратегиялық жоспарлау неліктен маңызды
- Стратегиялық жоспарлаудан бас тартудың салдары
- Стратегиялық жоспарлау үдерісі: қадам бойынша
- Whirlpool тәжірибесі: соңғы орыннан бірінші орынға
- Стратегиялық жоспарлаудағы жиі кездесетін қателер және оларды болдырмау жолдары
- Стратегиялық жоспарларды 4 тәртіп арқылы іске асырыңыз
Стратегиялық жоспарлау — ұйымның қай бағытта, не үшін және қалай ілгерілейтінін айқындау үдерісі. Стратегиялық жоспар барлық қатысушыға түсінікті бағдар береді: командалар мен жекелеген қызметкерлерді мәнді мақсаттарға жұмылдыратын ортақ негіз бен жол картасын ұсынады. Осылайша ол нақты нәтижелер мен түбегейлі өзгерістерге серпін береді.
Gallup дерегі бойынша, АҚШ қызметкерлерінің шамамен 40%-ы компаниясының миссиясы немесе мақсаты олардың жұмысына мән мен маңыз береді деген тұжырыммен толық келіседі.
Стратегиялық жоспарлау ұйымға теориядан өлшенетін нәтижелерге көшуге қалай көмектесетінін қарастырайық.
Негізгі тұжырымдар:
- Стратегиялық жоспарлау ұйымыңыздың қай бағытта, не үшін және қалай ілгерілейтінін айқындайды. Ол түсінікті бағдар береді, командаларды ортақ мақсаттарға жұмылдырады және болашақ туралы пайымды нақты іске айналдыруға негіз қалайды.
- Тиімді стратегиялық жоспарлау нақты қадамдар ретіне сүйенеді: болашақ пайымы мен құндылықтарды айқындау, қазіргі жағдайды талдау, басымдықтарды белгілеу, өлшенетін мақсаттар қою және жоспардың орындалуын бағыттап отыратын жауапкершілік жүйесін құру.
Стратегиялық жоспарлау деген не
Жоспар өзгерістер кезінде көшбасшыларға да, командаларға да алға жылжу жолын көрсетеді.
Стратегиялық жоспарлау — ұйымның ұзақ мерзімді бағытын, әдетте үш–бес жылға немесе одан да ұзақ уақытқа, және оған жетудің жалпы жолын айқындайтын құрылымды, мақсатты үдеріс. Жоспардың әр қадамы алдыңғысына сүйенетіндей етіп құрылады. Іс жүзінде көшбасшылар мен командалар мына сұраққа жауап береді: қайда бет алдық және оған қалай жетеміз?
Бұл жыл сайын орындалатын рәсім ғана емес. Стратегиялық жоспар шешімдерге бағыт беретін, ресурстарды үйлестіретін және әр бөлімге ортақ болашақ пайымына қалай үлес қосатынын түсіндіретін бағдаршамға айналады.
Стратегиялық жоспарлау және бизнес-жоспарлау
- Стратегиялық жоспарлау ұзақ мерзімді тұтас көрініске бағытталады: бағытты белгілеу, басты мақсаттарды қою, бәсекелесу не ерекшелену тәсілін таңдау, ұйымның өзіндік болмысы мен мақсатын айқындау.
- Операциялық немесе бизнес-жоспарлау қысқа мерзімге және тактикалық міндеттерге арналған: ол стратегиялық басымдықтарды жылдық бюджетке, бөлімдер жоспарларына, ресурстарды бөлуге және күнделікті орындалатын іске айналдырады.
Стратегиялық жоспарды «не» және «не үшін» деген сұрақтарға жауап беретін іргетас деп елестетіңіз. Бизнес-жоспарлар мен операциялық жоспарлар осы негізде «қалай» деген сұрақты ашады: жұмыс ырғағын, адамдарды және бастапқы болжамдарды айқындайды. Стратегиялық жоспар болмаса, бизнес-жоспарлар бір-бірінен оқшау қалып, тұтастық пен үйлесімнен айырылады.
Стратегиялық жоспарлау неліктен маңызды
Дұрыс ұйымдастырылған стратегиялық жоспарлау ұйымға да, оның қызметкерлеріне де пайда әкеледі.
- Бағыт береді: командалар қайда және не үшін бет алғанын түсінеді.
- Үйлесімділікті қамтамасыз етеді: жоғары басшылардан бастап алдыңғы шептегі қызметкерлерге дейін әркім күнделікті жұмысын ауқымды мақсаттармен байланыстыра алады.
- Ұйымның икемділігін қолдайды: мақсат айқын болса, ұйым сыртқы жағдайлар өзгергенде жылдамырақ бейімделеді.
- Нәтижеге жауапкершілік қалыптастырады: мақсаттар анық тұжырымдалады, ілгерілеуді бақылауға болады, командалар мәнді нәтижелерге жауап береді.
- Нәтижелілікті арттырады: ықпалы жоғары аз ғана мақсатқа назар аудару жоспарды табысты орындауға көмектеседі.
Стратегиялық жоспарлау түсінікті бағдар беріп, болашақ пайымынан оны сенімді түрде іске асыруға көшуге серпін береді. Ал бұл үдерісті өткізіп жіберсе немесе асығыс жүргізсе, нәтиже керісінше болады.
Стратегиялық жоспарлаудан бас тартудың салдары
Стратегиялық жоспарлауды өткізіп жіберген немесе асығыс жүргізген ұйым мынадай мәселелерге тап болуы мүмкін:
- Өсу немесе бәсекелестерден ерекшелену мүмкіндіктерін жіберіп алу
- Әрекеттері бір-біріне қайшы келетін, өзара байланысы әлсіз командалар
- Басымдықтардың айқын болмауынан қате шешімдер қабылдау
- Ресурстарды негізгі стратегиялық мақсаттарға жақындатпайтын бастамаларға жұмсау
- Болашақ пайымынан күнделікті әрекетке көшудің түсінікті жолы болмағандықтан, орындаудың сәтсіздікке ұшырауы
Қысқасы, айқындығы жоқ жоспар тілектер тізіміне, ал орындалмайтын стратегия әрекетсіздікке айналады.
Назарды шоғырландыру, жұмысқа берілгендік және жауапкершілік қызметкерлерге ұйымның ең маңызды басымдықтарын іске асыруға қалай көмектесетінін білу үшін «Команданы серпінді нәтижелерге жетуге жұмылдырыңыз» нұсқаулығын жүктеп алыңыз.
Стратегиялық жоспарлау үдерісі: қадам бойынша
Төменде берілген стратегиялық жоспарлаудың әр қадамы серпінді, түсініктілікті және орындау тәртібін нығайтуға бағытталған.
1-қадам: болашақ пайымы мен миссияны тұжырымдаңыз
Болашақ пайымы — ұйымыңыз қол жеткізуді көздейтін қалаулы келешектің айқын бейнесі.
- FranklinCovey компаниясының болашақ пайымы мысал ретінде: «Біздің пайымымыз — әлемдегі миллиардтаған адамның өмір сүруіне, жұмыс істеуіне және өздерінің ұлы мақсаттарына жетуіне терең ықпал ету».
Миссия ұйымның мақсатын білдіреді: сіз не істейсіз және кімге қызмет етесіз.
- FranklinCovey миссиясының мысалы: «Біз бүкіл әлемдегі адамдар мен ұйымдардың зор әлеуетін ашуға көмектесеміз».
Болашақ пайымы мен миссия қысқа әрі ұйымның болмысына және кімге қызмет еткісі келетініне сай болуы тиіс. Команда оларды жатқа айта алмаса, күнделікті ісінде де басшылыққа ала алмайды. Алғашқы қадам үшін FranklinCovey ұсынған миссия құрастыру құралын пайдалануға болады.
2-қадам: ұйым құндылықтарын айқындаңыз
Құндылықтар — шешім қабылдауда және әрекет таңдауда жол көрсететін негізгі қағидаттар. Ортақ құндылықтар болмаса, мықты стратегияның өзі әлсірейді: жағдай жоспардан ауытқығанда, адамдар қалай әрекет ету керегін білмейді.
Құндылықтарды айқындау және нақтылау кезінде ынтымақтастыққа негізделген коммуникацияға мән беріңіз. Барлық деңгейдегі көшбасшылар мен команда мүшелерін тарту ұйымның негізгі сенімдерінің оның шынайы мәдениетін көрсетуіне көмектеседі. Ашық диалог ортақ іске қатыстылық пен үйлесімділікті нығайтады: адамдар ұйым үшін ненің маңызды екенін ғана емес, сол құндылықтардың күнделікті әрекеттерге, шешімдерге және қарым-қатынасқа қалай бағыт беретінін түсінеді. Айқын тұжырымдалып, жүйелі түрде түсіндірілетін құндылықтар өзгеріс пен өсу кезеңінде стратегияны қолдайтын негізге айналады.
3-қадам: жағдайды талдаңыз
Бағытты таңдаудан бұрын ұйымның бүгінгі жағдайын анық түсіну қажет. Жағдайды талдау — тиімді стратегиялық жоспарлаудың негізі: ол болжамдарды нақты түсінікке айналдырып, әр шешімнің шынайы жағдайға сүйенуін қамтамасыз етеді.
Бұл үдеріс әдетте мыналарды қамтиды:
- SWOT-талдау: ішкі күшті және әлсіз жақтарды сыртқы мүмкіндіктермен және қауіптермен бірге бағалау.
- Саладағы үрдістер мен өзгерістерді түсіну үшін бәсекелестер мен нарықты талдау.
- Бұрынғы нәтижелер мен қазіргі олқылықтарды анықтау үшін ішкі жұмыс көрсеткіштерін бағалау.
Осы элементтер бірге ұйымның жағдайы, қиындықтары және әлеуеті туралы деректерге негізделген көрініс қалыптастырады.
Сапалы жағдай талдауы назарды нақтылауға, басымдықтарды үйлестіруге және негізді шешім қабылдауға мүмкіндік береді. Соның арқасында стратегиялық жоспар жай ұмтылыс болып қалмайды: ол қолжетімді, дерекке сүйенген және тәртіппен орындауға дайын жоспарға айналады.
4-қадам: стратегиялық басымдықтарды айқындаңыз
Ұйымның қазіргі жағдайын талдағаннан кейін ненің ең маңызды екенін анықтаңыз. Бәрі басымдық саналса, шын мәнінде ештеңе басым болмайды. Ықпалы ең жоғары бірнеше бағытты белгілеген көшбасшылар уақытты, күш-жігерді және ресурстарды ұйымды шынымен алға жылжытатын бастамаларға бағыттай алады.
Бұл қадамда маңыздыны жай ғана шұғыл нәрседен ажырату қажет. Басқаша айтқанда, көшбасшылар 3-дағдыны — «Алдымен ең маңыздысын орындаңыз»® — ұстануы керек. «Жоғары тиімді адамдардың 7 дағдысы»® бағдарламасындағы бұл қағида күнделікті алаңдататын жайттарға жауап бере бермей, ықпалы жоғары мақсаттарға назар аударуды білдіреді. Миссия мен ұзақ мерзімді болашақ пайымын тікелей қолдайтын аз ғана стратегиялық басымдыққа назар шоғырланса, командалардың бағдары айқындалып, шешім қабылдау жеңілдейді және тәртіппен орындауға негіз қаланады.
5-қадам: аса маңызды мақсаттарды® (WIGs®) белгілеңіз
Стратегиялық басымдықтар белгіленген соң, оларды ұйымның күш-жігері мен назарын шоғырландыратын нақты, өлшенетін мақсаттарға айналдырыңыз. Оларды көбіне аса маңызды мақсаттар деп атайды: бұл жалпы табысқа ең көп ықпал ететін, мәні ең жоғары аз ғана негізгі нәтиже.
Мысалы: «X өңіріндегі нарық үлесін 2026 жылдың желтоқсанына дейін 15%-ға арттыру».
Мақсат қою үдерісі түсінікті, нәтижеге бағытталған және назар шашырамауы үшін аз ғана маңызды міндетпен шектелген болуы тиіс. Ықпалы жоғары осындай мақсаттарды анықтай отырып, көшбасшылар командалардың жұмысын үйлестіреді және келесі кезеңге — орындауға — ортақ меже белгілейді.
6-қадам: стратегиялар мен тактикаларды әзірлеңіз
Мақсаттар айқын болғанда, оларға қалай жететініңізді белгілеңіз. Ол үшін жоспарлаудан нәтижеге апаратын жол картасы қызметін атқаратын стратегиялар мен тактикалар қажет.
- Стратегиялар мақсатқа жетудің жалпы тәсілін айқындайды.
Мысал: «Өсу мүмкіндіктерін пайдалану үшін жаңа нарықтарға шығу».
- Тактикалар — стратегияны іске асыруға арналған нақты қадамдар.
Мысал: «Y нарығында 3-тоқсанға қарай үш жаңа өнім желісін іске қосу; 200 сату маманын жаңа ұсыныспен жұмыс істеуге үйрету».
Дәл осы кезеңде озық көрсеткіштер іске қосылады: олар дәстүрлі тиімділік көрсеткіштерінде нәтиже көрінбей тұрып, сол нәтижеге ықпал ететін проактивті әрекеттер мен мінез-құлықты сипаттайды. Озық көрсеткіштерді бақылау командаларға жоспарды орындау кезінде назарын сақтауға, бейімделуге және жауапкершілікпен әрекет етуге көмектеседі.
Айқын мақсаттарды іске асатын стратегиялармен, тактикалармен және өлшенетін көрсеткіштермен ұштастыру арқылы ұйым жоспарлаудан тәртіппен орындауға көшеді.
7-қадам: тәртіппен орындаңыз
Барлық көшбасшы нәтижеге жету үшін стратегия да, оны іске асыру да қажет екенін біледі. Өкінішке қарай, біз стратегияға тым көп мән беріп, оны іске асыру қиындықтарын жете бағаламаймыз.
Стратегияның құндылығы оны іске асыру қабілетіңізге байланысты. Тәртіппен орындаудың негізгі элементтері:
- Көшбасшылардың, менеджерлердің және командалардың үйлесімділігі. Ұйымның әр деңгейіндегі адамдар өз жұмысының ауқымды мақсаттарға қалай үлес қосатынын түсінуі тиіс. Тұрақты коммуникация мен әрекеттерді үйлестіруге арналған кездесулер назарды сақтауға және бөлімдердің күш-жігерін өзара үйлестіруге көмектеседі.
- Есеп жүргізу және ілгерілеуді бақылау. Табысты өлшеудің түсінікті әрі көрнекі тәсілі командалардың жұмысқа берілгендігі мен жауапкершілігін сақтайды. Ынталандыратын табло жасау әркімге команданың жеңіске жақындап келе жатқанын не артта қалғанын көруге мүмкіндік береді, нәтижеге ұмтылуға және уақтылы түзетулер енгізуге ынталандырады.
- Жауапкершілік ырғағын қалыптастыру. Апталық командалық кездесулер немесе жеке талқылаулар сияқты тұрақты шолулар орындауды дұрыс бағытта ұстайды. Қалыптасқан есеп беру ырғағы командаларға міндеттемелердің орындалуы туралы айтуға, нәтижелерді талдауға және мақсаттарға жетудің келесі қадамдарын жоспарлауға мүмкіндік береді.
Апта сайынғы командалық шолулар міндеттемелерді нақты іске айналдырып, кедергілерді тез жоюға көмектеседі.
8-қадам: бақылаңыз, түзетіңіз және дамытыңыз
Орындау басталғанда, назар әрекет етуден үйренуге және жетілдіруге ауысады. Стратегиялық жоспарлау — үздіксіз дамитын үдеріс: оның тиімділігі ұйымның кері байланысты қаншалықты жақсы тыңдайтынына, нәтижелер мен өзгерістерге жауап ретінде бейімделіп, дамитынына байланысты.
Бұл кезеңнің негізгі элементтері:
- Нәтижелер мен ілгерілеуді бақылау. Ұйымның мақсаттарына қарай дұрыс бағытта келе жатқанын бағалау үшін деректерді, таблоларды және тиімділік туралы есептерді пайдаланыңыз. Араласуды қажет етуі мүмкін заңдылықтарды, үрдістерді және ерте ескерту белгілерін анықтаңыз.
- Алынған түсінікке сүйеніп бейімделу. Жағдай өзгерген сайын стратегиялар да дамуы тиіс. Кері байланыс пен нәтиже деректеріне сүйеніп, мақсаттарды, басымдықтарды немесе тактикаларды түзетуге дайын болыңыз.
- Стратегияны мәдениетке енгізу. Ұзақ мерзімді табыс стратегияның ұйымның күнделікті жұмысына қаншалықты сіңгеніне байланысты. Жұмысқа қабылдау, еңбекті мойындау және шешім қабылдау кезінде мақсаттарды ескеріңіз. 1:1 форматындағы тұрақты жеке кездесулер мен командалық шолулар арқылы үйлесімділікті нығайтыңыз.
Нәтижелерді үздіксіз бақылап, саналы түрде дамыта отырып, ұйымдар стратегияларының өзектілігін, орнықтылығын және адамдардың жұмыс істеуі мен көшбасшылық тәсілдеріне терең сіңуін қамтамасыз етеді.
Орындау тәртібі ең маңызды стратегиялық басымдықтарға жүйелі түрде жетуге қалай көмектесетінін білу үшін «Стратегиялық мақсаттарды іске асырып, серпінді нәтижелерге жетіңіз» нұсқаулығын жүктеп алыңыз.
Whirlpool тәжірибесі: соңғы орыннан бірінші орынға
Whirlpool Corporation сату ұйымындағы командалардың апта сайынғы жұмысын тәртіпке келтіріп, құрылымдау арқылы өнімділікті арттыруды көздеді. FranklinCovey-мен бірге «Орындаудың 4 тәртібін»® енгізген компания назарын ең маңыздысына — сатуға — шоғырландырды. Көшбасшылар аса маңызды мақсаттарды нақты айқындап, далалық сату мамандарынан бастап бас менеджерлерге дейін барлығының әрекеттерін үйлестірді және апта сайынғы жауапкершілік ырғағын қалыптастырды.
Нәтиже түбегейлі өзгерді: көрсеткіштері бойынша бұрын соңғы орында болып келген Орта Батыс өңірі бірінші орынға көтерілді. Бұл мысал тәртіппен орындаудың стратегиялық жоспарларды өлшенетін нәтижелерге қалай айналдыратынын көрсетеді.
Стратегиялық жоспарлаудағы жиі кездесетін қателер және оларды болдырмау жолдары
Стратегиялық жоспарлаудың құндылығы айқын көрінгенімен, оны тәжірибеде іске асыру әрдайым оңай емес. Орындау бойынша серіктеспен жұмыс істеу ұйымға төмендегі көптеген қиындықтың алдын алуға көмектеседі.
1-қате: жоспарлауды бір реттік іс-шара деп қабылдау
Көптеген ұйым стратегиялық жоспарлау сессиясын өткізгеннен кейін жоспарды сөреге қояды. Нәтижесінде іс жалғаспайды, командалардың жұмысқа берілгендігі төмендейді және әсер болмайды. Стратегия тұрақты орындаумен байланысып, жүйелі түрде қолдау табуы тиіс.
2-қате: орындау тәртібінің болмауы
Көреген жоспардың өзі тәртіппен орындалмаса, пайдасы аз. Түсінікті таблолар, міндеттемелердің орындалуына арналған тұрақты кездесулер және озық көрсеткіштерге назар болмаса, стратегия нақты іске ұласпайтын сөз күйінде қалады.
3-қате: командалар арасындағы үйлесімсіздік
Стратегиялық жоспарлау оқшау жүргізіліп, кейін әр бөлім жалпы стратегияға сүйенбей өз жоспарын жасаса, бөлімдер бір-бірінен алшақтап, басымдықтар қайшы келеді және нәтиже әлеуеттен төмен болады. Табысқа жету үшін бүкіл ұйымдағы тік және көлденең бағыттарда үйлесімділік қажет.
4-қате: кері байланыс пен деректерді елемеу
Қайта зерделенбейтін стратегия икемсіз болып, ескіреді. Кері байланыс арналары құрылмаса, ненің нәтиже беретінінен және бермейтінінен сабақ алынбаса, жоспар қажетіне қарай түзетілмесе, даму тоқтайды. Болжамдарға шамадан тыс сену жаңа мүмкіндіктер мен қауіптерді байқауға кедергі келтіреді.
Қызметкерлердің күш-жігерін үйлестіріп, оларды стратегиялық мақсаттарға жетуге жұмылдыру үшін «Команданың мақсаттарға берілгендігін арттырудың 8 тәсілі» нұсқаулығын жүктеп алыңыз.
Стратегиялық жоспарларды 4 тәртіп арқылы іске асырыңыз
Стратегиялық жоспарлау ұйымыңыздың GPS жүйесі сияқты жұмыс істейді: қайда бет алғаныңызды, оған қалай жететініңізді және жағдай өзгерсе нені түзету керегін айқындайды. Бірақ ең мұқият жасалған жоспардың өзі жүйелі, тәртіпті орындаусыз тоқырап қалады.
Стратегиялық жоспарға назарды шоғырландыруды, ықпал ету тетіктерін, жұмысқа берілгендікті және жауапкершілікті қолдану арқылы қағаздағы стратегияны өлшенетін нақты нәтижелерге айналдыра аласыз.
Стратегиялық жоспарыңыз нақты орындалуға, ықпал етуге және орнықты өзгерістер әкелуге лайық. FranklinCovey және «Орындаудың 4 тәртібі» арқылы ең маңызды мақсаттарыңызға қарай қалай қадам жасауға болатынын біліңіз.
